Actueel

Geschreven door: Tom Panneman – Bewegingswetenschapper

We worden met z’n allen steeds ouder, maar met de vergrijzing komt ook een uitdaging: cognitieve achteruitgang. Geheugenproblemen, verminderde aandacht en tragere reacties kunnen het dagelijks leven bemoeilijken. Dit heeft grote invloed op de mentale processen die nodig zijn voor het plannen, organiseren en uitvoeren van alledaagse taken (ADL), zoals koken, boodschappen doen of veilig oversteken. Maar wist je dat een combinatie van beweging en cognitieve uitdaging een krachtig middel is om deze functies te trainen en te behouden?

Vergrijzing en cognitieve achteruitgang

Vergrijzing vormt een belangrijke uitdaging voor de Volksgezondheid van Nederland. In 2023 telde het land ongeveer 3,6 miljoen mensen van 65 jaar en ouder. Prognoses wijzen erop dat dit aantal in 2050 zal oplopen tot 5,4 miljoen, wat een toename is van 50% ten opzichte van 2023 (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2024). Vergrijzing gaat gepaard met sarcopenie (afname van spiermassa) en cognitieve achteruitgang, en dat terwijl juist het omgekeerde nodig is om gezond oud te worden (Cruz-Jentoft & Sayer, 2019; Park, O’Connell & Thomson, 2003).

Bewegen én denken: de Gouden Combi

Fysieke activiteit speelt een cruciale rol bij het behoud van een goede fysieke en cognitieve gezondheid (Kirk-Sanchez & McGough, 2014). Studies tonen aan dat regelmatig bewegen de hersenen letterlijk jonger houdt. Het stimuleert onder andere de neuroplasticiteit, oftewel het vermogen van de hersenen om zich aan te passen en nieuwe verbindingen te vormen (Bherer, 2015). Daarnaast verlaagt beweging de kans op aandoeningen zoals hypertensie en insulineresistentie, die bijdragen aan cognitieve achteruitgang (Izquierdo et al., 2021). Een van de meest effectieve methodes om zowel lichaam als geest te trainen is cognitief-motorische dubbel-taak training (CMDT). CMDT combineert fysieke oefeningen met cognitieve uitdagingen, zoals het oplossen van rekenopgaven of verbale opdrachten tijdens een loopoefening. Deze type training is effectiever gebleken dan alleen fysieke activiteit of cognitieve training afzonderlijk (Lucia et al., 2023). Door middel van CMDT worden executieve functies zoals inhibitie (het negeren van en aanpassen op externe afleidingen), werkgeheugen en cognitieve flexibiliteit bevorderd (Diamond, 2013). Dit leidt tot een verbeterde reactiesnelheid, balans en besluitvorming, wat bijdraagt aan een hogere zelfredzaamheid en een betere levenskwaliteit.

Hoe werkt cognitief-motorische training?

De Microgate Witty SEM zendt willekeurige of vooraf ingestelde signalen uit, waarop de gebruiker direct moet reageren. Denk aan:

• Reactietraining: deelnemers moeten zo snel mogelijk een lichtsignaal aantikken of een specifieke beweging uitvoeren.
• Balans en coördinatie: door te reageren op signalen terwijl ze in beweging blijven, worden zowel het evenwicht als de spiercontrole verbeterd.
• Besluitvorming en geheugen: oefeningen waarbij de gebruiker moet onthouden welk signaal welke actie vereist, versterken de executieve functies.

De Witty SEM bevat al een hoop voorgeprogrammeerde testen, maar er kunnen ook zelf nieuwe testen aangemaakt worden. Er zijn voorprogrammeerde testen voor ieder niveau, waardoor het laagdrempelig toegepast kan worden.

De voordelen op een rij

✔ Snellere reactietijden – essentieel voor in het verkeer, wanneer er gereageerd moet worden op externe prikkels.
✔ Verbeterde balans en coördinatie – voorkomt valpartijen, bevordert het uitvoeren van dagelijkse activiteiten en stimuleert daarmee zelfredzaamheid.
✔ Sterkere cognitieve functies – geheugen, aandacht en cognitieve flexibiliteit nemen toe, wat zelfstandigheid bevordert.
✔ Leuk en motiverend – door speelse elementen toe te voegen blijft trainen uitdagend en interactief.
✔ Aanpasbaar – moeilijkheidsgraden worden aangepast op basis van individuele prestaties tijdens een test, wat leidt tot gepersonaliseerde en nauwkeurige evaluaties.
✔ Toegankelijk – geschikt voor alle niveaus en eenvoudig in te zetten in revalidatie en ouderenzorg.

• Een studie van Lucia et al. (2024) toonde aan dat ouderen die met de Witty SEM trainden, minder angst ervaarden en sneller reageerden op prikkels. Deelnemers volgden een CMDT-programma waarbij ze fysieke oefeningen uitvoerden in combinatie met cognitieve taken op de Witty SEM. De groep die feedback kreeg via de Witty SEM liet de grootste verbeteringen zien in reactiesnelheid en zelfvertrouwen.
• Een ander onderzoek richtte zich op patiënten met de ziekte van Parkinson. Door de Witty SEM te combineren met de Serial Reaction Time Task (SRTT), konden onderzoekers meten hoe goed patiënten nieuwe motorische vaardigheden leerden (Rizzo et al., 2024). De resultaten waren veelbelovend: de deelnemers verbeterden niet alleen hun reactietijden, maar ook hun motorische planning en bewegingscoördinatie. Dit bewijst dat de Witty SEM niet alleen nuttig is voor gezonde ouderen, maar ook voor mensen met neurologische aandoeningen.
• In een studie van Béraud-Peigné et al. (2023) werd de Witty SEM ingezet als alternatief voor traditionele cognitieve tests. Deelnemers moesten complexe taken uitvoeren waarbij ze symbolen moesten onthouden en snel moesten reageren op veranderende visuele prikkels. Deze methode integreerde cognitieve uitdagingen met motorische reacties, waardoor de tests interactiever en dynamischer werden uitgevoerd dan de traditionele cognitieve tests. De Witty SEM bleek inhibitie, cognitieve flexibiliteit en werkgeheugen effectief te kunnen meten en te verbeteren in een ecologische context.

Kortom

Cognitief-motorische training met de Microgate Witty SEM is een innovatieve en effectieve manier om zowel fysieke als mentale achteruitgang bij ouderen tegen te gaan. Door beweging te combineren met cognitieve uitdagingen blijven senioren langer zelfstandig, zelfverzekerd en vitaal. Of het nu in de fysiotherapie, een woonzorgcentrum of een fitnessruimte is – deze training maakt het verschil! Wilt u nou meer weten over het gebruik van de Witty SEM voor cognitief-motorische training? Onze expert Tom Panneman kan u er alles over vertellen!